Ο μύθος της πεταλούδας στο Μεξικό
Με την πεταλούδα και τον συμβολισμό της φαίνεται πως ασχολήθηκαν ιδιαίτερα οι αρχαίοι λαοί του Μεξικού. Στο Las Mariposas entre los Antiguos Mexicanos, (Οι πεταλούδες στους αρχαίους Μεξικανούς) του Carlos Beutelspacher καταγράφεται η στενή παρατήρηση της πεταλούδας από τους
Ο Beutelspacher καταγράφει επίσης δύο σημαντικές θεότητες, την Ξοτσικετζάτλ και την Ιτζπαπαλότλ. Η
Οι ρεαλιστικές ή στυλιζαρισμένες απεικονίσεις της πεταλούδας ποικίλουν και διακοσμούν πολυάριθμα θέματα της αρχαίας μεξικανικής τέχνης. Για παράδειγμα πεταλούδες διακοσμούσαν τον εξωτερικό δακτύλιο του ημερολογίου των Αζτέκ και συμβόλιζαν το πυρ των φιδιών. Άλλες αναπαραστάσεις βρέθηκαν στον χρυσό διάκοσμο ανώτερων αξιωματούχων, σε κώδικες και τοιχογραφίες, ακόμα και στην τέχνη της σύνθεσης
φτερών (plumeria).
| Α-B. Επίπεδη πήλινη σφραγίδα με μοτίβο πεταλούδας από την Τεοτιχουακάν C. Ιερογλυφικό από την πόλη Οκουϊλάν, που απεικονίζει μια κάμπια με κεφαλή πεταλούδας. D-F. Πήλινες επίπεδες σφραγίδες με μοτίβο πεταλούδας από το Αζκαποτζάλκο G. Ελλιπής σφραγίδα με μοτίβο πεταλούδας και σύνθετη σχεδίαση φτερών από την Τεοτιχουακάν. H-I. Πήλινες επίπεδες σφραγίδες με μοτίβο πεταλούδας από το Αζκαποτζάλκο |
| |
| A. Αποτύπωμα κεφαλής πεταλούδας με σφραγίδα σε πηλό B. Εντύπωση πλήρως στυλιζαρισμένων μοτίβων. C. Όστρακο πήλινου αγγείου με στυλιζαρισμένο μοτίβο σώματος και φτερών πεταλούδας. D. Αποτύπωμα πήλινης σφραγίδας με μοτίβα πεταλούδας E. Διακόσμηση με στυλιζαρισμένη κεφαλή πεταλούδας. |
| |
| |
| A. Πήλινη επίπεδη σφραγίδα με μοτίβο πεταλούδας από το Τλαλτελόκο A. Κεραμική πήλινη σφραγίδα με διακοσμητικό μοτίβο πεταλούδας (Αζτέκ) B. Στήριγμα διακοσμημένο με μοτίβο πεταλούδας. C-F. Στήριγμα κυλινδρικού αγγείου από την Τεοτιχουακάν με στυλιζαρισμένο μοτίβο πεταλούδας. Ο γηγενείς νοτιοαμερικανοί ενσωμάτωσαν επίσης τα διάφορα λεπιδόπτερα στις μυθολογίες του. Για τους Γκοατζίρο της Κολομβίας, εάν κάποια ιδιαίτερα μεγάλη, λευκή πεταλούδα βρεθεί σε κάποια κρεβατοκάμαρα δεν πρέπει κανείς να την κακομεταχειριστεί ή να τη διώξει, γιατί είναι το πνεύμα ενός προγόνου που έρχεται να επισκεφτεί την κατοικία. Τον ίδιο μύθο συναντάμε στην Ιαπωνία, με τις ίδιες ακριβώς ιδιότητες. Εάν η πεταλούδα γίνει ενοχλητική, πρέπει να τη διώξει κανείς με μεγάλη προσοχή και φροντίδα, διαφορετικά το πνεύμα θα πάρει εκδίκηση. Ανάμεσα στους Αϊμάρα της Βολιβίας ένας ορισμένος σπάνιος τύπος νυχτοπεταλούδας θεωρείται οιωνός θανάτου. Είναι πολυάριθμα τα παραδείγματα των λεπιδόπτερων γενικότερα στις μυθολογίες γηγενών λαών σε όλο τον κόσμο. O Μίρτσεα Ελιάντε για παράδειγμα αναφέρει ότι στη Μαδαγασκάρη και το Νάγκα Μανιπούρ ορισμένες φυλές διεκδικούν την καταγωγή τους από την πεταλούδα. Σύμφωνα με τους Πίμα της Βόρειας Αμερικής κατά τη στιγμή της έναρξης της δημιουργίας ο δημιουργός Τσιοβοτμάκι πήρε τη μορφή πεταλούδας και πέταξε τριγύρω στον κόσμο, έως ότου βρήκε τόπο κατάλληλο για το ανθρώπινο γένος. Οι Μαορί της Νέας Ζηλανδίας πιστεύουν ότι η ψυχή επιστρέφει στη γη μετά το θάνατο με τη μορφή της πεταλούδας. Στα νησιά του Σολομώντα εκείνος που φεύγει απ’ τη ζωή, μπορεί να διαλέξει τι θα γίνει μετά το θάνατο και επιλέγει συχνά μια πεταλούδα. Στον Ισλαμικό Σουφισμό η νυχτοπεταλούδα που αναλώνεται στο φως της φλόγας του κεριού είναι η ψυχή που αναλώνεται στη θεία φλόγα. Η Γκιμπούτας αναγνωρίζει με τη σειρά της στο σύμβολο της πεταλούδας ένα από τα ιδεογράμματα της πρώιμης νεολιθικής γλώσσας των προωτευρωπαϊκών φύλων και συνδέει το σύμβολο με τις ιδιότητες της μητέρας θεάς. Οι πρωτοευρωπαϊκοί λαοί γενικά πίστευαν ότι η ανθρώπινη ψυχή έπαιρνε τη μορφή της πεταλούδας και έτσι την αντιμετώπιζαν με μεγάλο σεβασμό, συχνά με φόβο. Οι Βορειοευρωπαϊκοί λαοί είναι γεμάτοι παραδόσεις για το γεγονός ότι τα όνειρα δεν έιναι τίποτε άλλο από περιπλανήσεις της ψυχής-πεταλούδας σε άλλους κόσμους. Στη νότια Γερμανία οι παραδόσεις αναφέρουν ότι οι νεκροί ξαναγεννιούνται σαν παιδιά που πετούν τριγύρω με τη μορφή της πεταλούδας. Τούτο συνδέει τις πεταλούδες με την ιδέα της γονιμότητας. Οι Ιρλανδοί με τη σειρά τους θεωρούν ότι οι πεταλούδες είναι οι ψυχές των νεκρών που περιμένουν να περάσουν από το Καθαρτήριο. Επιστρέφοντας στην αρχαία ελληνική ψυχή ως πεταλούδα, θα επιχειρήσουμε άλλον έναν συγκρητισμό, καθώς ανακαλύπτουμε μια ενδιαφέρουσα σύμπτωση στη μυθολογία των Αζτέκ και των Μάγια. Η Ιτζπαπαλότλ είναι η θεά οψιανός-πεταλούδα, δηλαδή η ψυχή εγκλωβισμένη μέσα στην πέτρα. Η φαινομενικά αντινομιακή ιδέα είναι ότι η πεταλούδα/ψυχή απελευθερώνεται από το σώμα από τη θυσιαστική λεπίδα του οψιανού και ταυτόχρονα εγκλωβίζεται μέσα του. Η Ιτζπαπαλότλ είναι το θηλυκό αντίστοιχο του θεού Τετζκατλιπόκα («τετζκάτ» σημαίνει «εγχειρίδιο οψιανού»). Η πεταλούδα είναι, επίσης, σύμβολο του Ξοτσιπίλλι του αρσενικού θεού της βλάστησης και των λουλουδιών, ο οποίος όμως συνδέεται και με το αστραποβόλημα της φλόγας. Δραστηριότητες Το έντομο αυτό είναι πολύ αγαπητό στα παιδιά και έτσι προτείνουμε να κάνετε μικρά προγράμματα που θα τα φέρουν περισσότερο σε επαφή μαζί του. Ασχοληθείτε με τα στάδια μεταμόρφωσής του. Οι πεταλούδες όπως και άλλα έντομα συνεχώς λιγοστεύουν. Ψάξτε να βρείτε μαζί με τα παιδιά τους λόγους εξαφάνισής τους , πρώτα στην περιοχή σας και μετά αν τα παιδιά είναι μεγάλα και σε πανευρωπαϊκό ή παγκόσμιο επίπεδο. Κάντε μια λίστα των προβλημάτων και προσπαθείστε να ενημερώσεται και τα υπόλοιπα παιδιά του σχολείου με αφίσες. Βρείτε στο διαδίκτυο φωτογραφίες από τα είδη της πατρίδας μας ή και παγκόσμια και κάντε μια αφίσα ή για κάθε μέρος ξεχωριστά που θα τις εκθέσετε. Ασχληθείτε με "Το δάσος των πεταλούδων" στη Ρόδο και τα σοβαρά προβλήματα επιβίωσης των πεταλούδων.http://hellas.teipir.gr/Thesis/Petaloudes/greek/koilada.html Διαβάστε το παραμύθι "Η πεταλούδα που δεν μπόρεσε να κρατήσει την υπόσχεσή της" της Μάρως Λοίζου. Το βιβλίο της Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου ¨Το χελιδόνι και η πεταλούδα". Το παραμύθι " Οι πρώτες πεταλούδες"http://magicasland.com/oi-protes-petaloudes/2006/09/13/ Διηγηθείτε το ινδιάνικο παραμύθι για τις πεταλούδες. Η καθαρή ομορφιά της πεταλούδας ερμηνεύεται σε ένα μύθο των Παπάγκο. Σύμφωνα με τον μύθο, ο δημιουργός ένιωσε θλίψη για τα παιδιά, όταν συνειδητοποίησε ότι το πεπρωμένο τους ήταν να γεράσουν και να γίνουν αδύναμα πλάσματα. Μάζεψε, λοιπόν, τα όμορφα χρώματα από διάφορες πηγές όπως το φως του ήλιου, τα φύλλα, τα λουλούδια, και τον ουρανό. Έβαλε τα χρώματα σε ένα μαγικό σακκούλι και το παρουσίασε στα παιδιά. Όταν εκείνα το άνοιξαν, οι χρωματισμένες πεταλούδες πέταξαν έξω ελεύθερες, γοητεύοντας τα παιδιά που δεν είχαν δει ποτέ τίποτα τόσο όμορφο. Οι πεταλούδες τραγούδησαν κι έκαναν τα παιδιά ακόμα πιο ευτυχισμένα. Όμως, τα πουλιά παραπονέθηκαν στο δημιουργό γιατί οι πεταλούδες ήταν τόσο όμορφες και μπορούσαν να τραγουδούν όπως τα πουλιά. Γι' αυτό ο δημιουργός απέσυρε από τις πεταλούδες τη δυνατότητα να τραγουδούν. Από τότε, αν και όμορφες, παραμένουν σιωπηλές. |